Zaproszenie, którego nikt jeszcze nie wysłał. Polska jako hub implementacyjny — zdolność wykonawcza, kapitał zagraniczny i dowód we własnym systemie

Abu Zabi i Singapur mówią światu: „przyjedźcie, przetestujcie to u nas”. Polska ma wszystkie składniki tego zdania — sieć badań klinicznych, globalne centra kompetencyjne, obowiązkowe e-usługi i kapitał KPO — ale nikt go jeszcze nie wypowiedział. I zanim ktoś to zrobi, Polska musi pokazać dowód wykonania we własnym systemie.

Michał P. Dybowski — współzałożyciel i zarządzający Fundacją Healthcare Poland, Prezes Global Healthcare Systems Hub; architekt systemowy i twórca polityk zdrowotnych. Fundacja Healthcare Poland tworzy ekosystem zdrowia transgranicznego (m.in. CM‑KLARA, Poliversum, Global Healthcare Systems Hub, Just Council, CyberC4HE). · stan na 16 września 2026

Dwa zdania, które są ofertą handlową

Siódmego maja tego roku, podczas Milken Institute Global Conference w Los Angeles, Mansoor Ibrahim Al Mansoori, przewodniczący Departamentu Zdrowia Abu Zabi, wypowiedział zdanie, które warto przytoczyć w całości, bo jest w istocie ofertą handlową skierowaną do reszty świata: „Abu Zabi jest żywym laboratorium, a zaproszenie jest otwarte”.¹ Nazajutrz relacjonował je Gulf News.² Nie było to zdanie przypadkowe. Emirat od lat buduje zintegrowaną infrastrukturę zdrowotną — łączącą dane genotypowe i fenotypowe, dane z urządzeń ubieralnych i dokumentację medyczną w jednym, opartym na sztucznej inteligencji silniku dowodów z rzeczywistej praktyki — właśnie po to, by zapraszać zagranicznych inwestorów i innowatorów do budowania, testowania i skalowania rozwiązań na swoim terenie. Filozofię tego systemu Al Mansoori ujął w formule: system, który „troszczy się, zanim musi leczyć”; o sztucznej inteligencji powiedział, że „nie jest modą, lecz narzędziem użyteczności publicznej”.¹

Miesiąc wcześniej, dziewiątego kwietnia, SingHealth opublikował tekst pod tytułem, który jest drugim zdaniem tego samego gatunku: „Żywe laboratorium. Jak Singapur stał się światowym poligonem testowym ochrony zdrowia”. Program HealthUP!, uruchomiony w 2021 roku w Tampines jako inicjatywa profilaktyczna, urósł z dwustu uczestników pilotażu do ponad stu dziewięćdziesięciu tysięcy mieszkańców objętych programem w systemie SingHealth. W kwietniu 2025 roku wschodnia część wyspy — Bedok, Changi, Marine Parade i Tampines, łącznie około sześciuset dziesięciu tysięcy mieszkańców — dołączyła do Globalnej Sieci Miast i Społeczności Przyjaznych Starzeniu się Światowej Organizacji Zdrowia, liczącej tysiąc siedemset miast i społeczności w sześćdziesięciu krajach. Uczestnicy pilotażu mieli wskaźniki aktualnych badań przesiewowych w kierunku chorób przewlekłych i nowotworów o dwadzieścia do czterdziestu procent wyższe niż średnia krajowa, a siedemdziesiąt trzy procent osób, które wyznaczyły sobie cele zdrowotne, zrealizowało przynajmniej jeden z nich.³

To nie jest już opis pilotażu. To jest opis marki — zbudowanej na twardych liczbach, ale jednak marki, którą Singapur świadomie eksportuje jako dowód kompetencji. Abu Zabi robi to samo w innym rejestrze: nie liczbą uczestników, lecz obietnicą dostępu do zintegrowanych danych i jednego rozmówcy.

Zaproszenie ma twarz i kalendarz

Warto zatrzymać się nad tym, co łączy oba przykłady, zanim przejdziemy do Polski, bo różnica będzie tym ostrzejsza. W obu przypadkach istnieje jeden rozpoznawalny podmiot, który mówi światu „przyjedźcie, przetestujcie to u nas” — Departament Zdrowia Abu Zabi w jednym przypadku, SingHealth w drugim. W obu ten podmiot ma twarz, kalendarz konferencji, na których się pojawia, i zdanie, które powtarza. Zaproszenie nie jest rozproszone między kilka instytucji. Jest wypowiedziane przez kogoś, kto bierze za nie odpowiedzialność.

Cztery przewagi, które Polska już ma

Zapytajmy więc, co Polska ma dziś po stronie surowych przewag — zanim ocenimy, czy ktokolwiek składa z nich spójną ofertę. Odpowiedź jest mocniejsza, niż sugeruje większość komentarzy.

Pierwsza: badania kliniczne

Polska liczyła na koniec 2025 roku 37,3 miliona mieszkańców i jest piątym najludniejszym państwem Unii Europejskiej.⁵ Według zestawienia firmy badawczej Cromos Pharma, opartego na rejestrze clinicaltrials.gov, od 2022 roku rozpoczęto w Polsce tysiąc trzysta siedem badań klinicznych: trzysta trzydzieści pięć w onkologii, sto dziewięćdziesiąt siedem w kardiologii, sto dziewięćdziesiąt cztery w dermatologii i sto siedemdziesiąt siedem w neurologii. Trzydzieści cztery procent to badania fazy trzeciej, a siedemdziesiąt trzy procent prowadzonych badań ma sponsora zagranicznego. Koszt prowadzenia badania jest o około trzydzieści procent niższy niż w Stanach Zjednoczonych, a ocena wniosku w unijnym systemie CTIS — obowiązkowym dla nowych wniosków od 31 stycznia 2023 roku — trwa około sześćdziesięciu dni (dziesięć dni walidacji, czterdzieści pięć oceny, pięć na decyzję), z możliwością wydłużenia do siedemdziesięciu sześciu dni przy wezwaniu do uzupełnień. Od 2021 roku działa Polska Sieć Badań Klinicznych, rozwijająca zarządzanie jakością w ośrodkach, między innymi w onkologii i hematologii.⁴

Druga: przemysł, który przestał być zapleczem

Według analizy Piotra Wrzosińskiego (sierpień 2025, aktualizacja marzec 2026) polski rynek ochrony zdrowia był wart w 2023 roku sto dziewięćdziesiąt jeden miliardów złotych, czyli około pięćdziesięciu dwóch miliardów dolarów, z prognozowanym wzrostem o osiem i trzy dziesiąte procent rocznie do 2028 roku (dane Strategy&), a rynek wyrobów medycznych Europy Środkowo-Wschodniej, którego Polska jest największą częścią, wyceniano na jedenaście miliardów dolarów z prognozą do trzynastu i ośmiu dziesiątych miliarda (dane PAIH).⁶ Ciekawsza od liczb makro jest struktura. Roche prowadzi w Warszawie i Poznaniu centrum rozwiązań IT, regionalne centrum badań klinicznych i centrum zakupów, zatrudniając ponad tysiąc dwieście pięćdziesiąt osób. GSK ma ponad sześćset osób w obszarach regulacyjnym, koordynacji badań i technologii. Bayer uruchomił w Warszawie Digital Hub z planem około czterystu stanowisk, AstraZeneca prowadzi tu globalne centrum badań klinicznych, GE HealthCare rozwija w Krakowie oprogramowanie Command Center wdrożone w ponad dwustu dziewięćdziesięciu szpitalach, a Philips uczynił Łódź jednym z siedmiu globalnych centrów usług biznesowych. Obok nich działają Moderna, Boehringer Ingelheim, Fresenius i Astellas.⁶

Do tego dochodzą produkty rodzime: Docplanner, obsługujący osiemdziesiąt milionów pacjentów miesięcznie w trzynastu krajach; Infermedica, której narzędzie triażu objawów wykorzystuje między innymi niemiecka kasa chorych Techniker Krankenkasse; oraz Diagnostyka — ponad tysiąc sto punktów pobrań i sto pięćdziesiąt sześć laboratoriów — która zadebiutowała na giełdzie 7 lutego 2025 roku przy cenie sto pięć złotych za akcję.⁶ Autor analizy formułuje wniosek wprost: Polska nie jest już nearshore’em, który pisze kod do cudzej mapy drogowej, lecz węzłem, przez który przechodzi praca produktowa.

Trzecia: szyny cyfrowe państwa

E-recepta jest w Polsce obowiązkowa od 8 stycznia 2020 roku, e-skierowanie od 2021 roku, a Internetowe Konto Pacjenta i platforma P1 prowadzona przez Centrum e-Zdrowia tworzą infrastrukturę, na której może oprzeć się każdy pilotaż wymagający integracji z realnym systemem, a nie z demonstracyjną piaskownicą danych.⁶ Jedenastego czerwca 2026 roku Prezydent podpisał ustawę z 15 maja 2026 roku o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem usług e-zdrowia, która wprowadza między innymi e-konsultację, domową opiekę medyczną z monitorowaniem, Platformę Usług Inteligentnych do analizy obrazów medycznych oraz hurtownię danych do badań epidemiologicznych.¹² Niewiele krajów aspirujących do roli huba wdrożeniowego ma taką warstwę wbudowaną w prawo.

Czwarta: kapitał krajowy skierowany na cyfryzację

Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności po ostatecznej rewizji zatwierdzonej przez Radę UE 12 grudnia 2025 roku opiewa na 54,71 miliarda euro: 25,27 miliarda w dotacjach i 29,44 miliarda w preferencyjnych pożyczkach — część pożyczkowa zmniejszyła się o 5,1 miliarda euro wobec wcześniejszych 59,8 miliarda.⁸ Komponent D, poświęcony efektywności, dostępności i jakości ochrony zdrowia, szacowany jest na około 4,1 miliarda euro, a wypłaty są warunkowane realizacją kamieni milowych — konkretnych reform, nie deklaracji.^7,9

Cztery przewagi, jedna luka strategiczna: nikt tych czterech elementów nie składa dziś w jedną, rozpoznawalną ofertę z twarzą i kalendarzem. Firma, która chce przetestować w Polsce urządzenie diagnostyczne, odkrywa je osobno i przypadkowo — przez wyszukiwarkę, rekomendację kancelarii, stoisko na targach. Nie ma jednego miejsca, które powie: oto ścieżka, oto harmonogram, oto kto odpowiada za wynik. To jest luka po stronie zaproszenia. Nie jest jedyna — i druga jest trudniejsza, bo dotyczy nie marketingu, lecz dowodu.

Druga strona bilansu

Przewagi nie unieważniają ograniczeń, a seria ta od pierwszego odcinka zestawia jedno z drugim. Polska wydaje na zdrowie 6,4 procent PKB i zobowiązała się podnieść publiczne wydatki do 7 procent w 2027 roku. Czechy przeznaczają na ten cel 8,1 procent, Chorwacja 7,7, Słowenia 7,6; mniej od Polski wydają Estonia (6,0), Rumunia (4,9) i Łotwa (4,8). Analiza OECD, przywoływana przez Speyside Group, szacuje lukę finansową polskiego systemu na 36,3 miliarda euro w latach 2025–2027.⁷

Druga strona to kadry. Europejskie Obserwatorium Systemów i Polityk Zdrowotnych, cytowane przez EMIS Insights, podawało dla 2022 roku 3,4 lekarza na tysiąc mieszkańców wobec średniej unijnej 4,1 oraz 5,7 pielęgniarki wobec 8,5; oczekiwana długość życia spadła między 2019 a 2022 rokiem o 0,6 roku, do 77,4 lat.¹⁴ Nowsze dane OECD, omawiane w odcinku o porozumieniu pandemicznym, pokazują, że liczbą praktykujących lekarzy Polska dogoniła średnią OECD, lecz obsada pielęgniarska wciąż wynosi około 64 procent tej średniej.¹⁶ Stąd pytanie, którego ta seria nie może ominąć: czy status huba wdrożeniowego ma służyć eksportowi wartości z Polski, czy ma również zasilać system, który sam ma wyraźny niedobór rąk do pracy? Odpowiedź nie jest dana z góry. Zależy od konstrukcji mechanizmu — a to prowadzi do drugiej luki: dowodu wykonania.

Pilotaż, który Polska prowadzi we własnym systemie

Szóstego maja Ministerstwo Zdrowia zmieniło regulamin inwestycji D1.1.2 Komponentu D KPO, dedykowanej cyfryzacji ochrony zdrowia. Do trzystu dwudziestu pięciu placówek trafiło w jej ramach łącznie 3,1 miliarda złotych na wdrożenie nowych dokumentów Elektronicznej Dokumentacji Medycznej, integrację z P1, wzmocnienie cyberbezpieczeństwa, rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji i rozbudowę infrastruktury IT.¹⁰ Podstawowy termin zakończenia projektów, 31 maja 2026 roku, można było za zgodą resortu wydłużyć do 15 lipca, a końcową datę kwalifikowalności wydatków — z 30 czerwca do 31 sierpnia 2026 roku; do tej daty należało też złożyć wniosek o płatność końcową.¹¹

Radosław Nowak, pełnomocnik dyrektora do spraw IT i cyberbezpieczeństwa Instytutu Matki i Dziecka, którego projekt otrzymał trzynaście milionów złotych, opisał to tak: „W tym sprincie zwanym KPO każde — nawet niewielkie — wydłużenie terminów działa jak moment na złapanie oddechu”.¹⁰ Wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski zapewniał na Europejskim Kongresie Gospodarczym, że środki „nie są zagrożone”, a na wypadek niepodpisania ustawy o e-zdrowiu rząd ma „plan B”.¹¹ Planu B nie trzeba było uruchamiać: ustawę podpisano 11 czerwca.¹²

Data 31 sierpnia minęła szesnaście dni przed powstaniem tego tekstu. Ile z trzystu dwudziestu pięciu placówek rozliczyło inwestycję w pierwotnym terminie, ile skorzystało z wydłużenia i czy którakolwiek utraciła część dofinansowania — nie jest w chwili pisania przedmiotem publicznego, zbiorczego raportu. Odnotowuję to jako fakt nieustalony, nie jako domysł w którąkolwiek stronę. Brak kategorii sprawozdawczej jest jednak sam w sobie ustaleniem: państwo, które chce zapraszać innych do testowania rozwiązań na swoim terenie, powinno umieć pokazać, jak zakończył się największy pilotaż cyfrowy prowadzony we własnych szpitalach.

Zdanie, które przesuwa ciężar pytania

W tym samym tygodniu maja, na tym samym Europejskim Kongresie Gospodarczym, prezeska Agencji Badań Medycznych Anna Kowalczuk mówiła o filozofii, która powinna rządzić każdym publicznym finansowaniem innowacji.¹³

„Biotechnologia potrzebuje wsparcia na rozruch. Natomiast w zamian chcielibyśmy widzieć realne wdrożenia. To nie mogą być projekty, które będą toczyły się długo.”

Anna Kowalczuk, prezeska Agencji Badań Medycznych · EEC 2026 · Rynek Zdrowia, 6 maja 2026

Przyznała, że „nie wszystkie konkursy były idealne” i część mogła dotyczyć technologii „na bardzo wczesnym etapie dojrzałości”. Zapowiedziała, że im większe ryzyko, tym lepszy powinien być monitoring ekonomiczny, a projekty, które trzeba zamknąć, powinny być zamykane wcześnie: „Ważne, aby zdarzało się to na najwcześniejszych możliwych etapach, a nie wiązało z większymi kosztami”. I dodała zdanie, które w tym odcinku jest najważniejsze: „To, czego mi brakuje, to przemyślanych propozycji, jak mogłyby pieniądze, które przekazuje strona publiczna, wracać do nas, do pacjenta. Jak mogłyby krążyć”. Oraz: „To powinna być inwestycja ze strony publicznej na rzecz pacjenta i polskiego systemu ochrony zdrowia”.¹³

Te słowa przenoszą punkt ciężkości z pytania „czy Polska ma zdolności” — na które odpowiedź brzmi „tak”, udokumentowane w czterech obszarach — na pytanie „czy te zdolności domykają pętlę z powrotem do pacjenta”. Mówi to nie krytyk z zewnątrz, lecz osoba zarządzająca instrumentem, który sama uznaje za niedoskonały i sama chce naprawić. To jest dokładnie postawa, którą ta seria nazywa Just Culture: nie szukanie winnego, lecz uczciwe nazwanie luki przez tego, kto nią zarządza, i publiczne zobowiązanie do jej zamknięcia.

Czego ten odcinek nie dotyczy

Trzeba tu postawić linię demarkacyjną wobec sąsiednich odcinków serii, bo bez niej łatwo o nieporozumienie. Traktat, którego nie można podpisać dotyczył architektury ustrojowej Global Healthcare Systems Hub — tego, jak struktura międzynarodowa rozdziela, kto wnosi, a kto decyduje. Brama ma dwa skrzydła opisywała Poliversum jako mechanizm, przez który kapitał spoza Unii może wejść na jednolity rynek pod nadzorem. Sieć pomaga tylko tym, którzy patrzą na tablicę dotyczyła obecności Polski w sieciach międzynarodowych i braku kanału zwrotnego do decyzji krajowych. Ten odcinek nie jest o żadnym z tych elementów. Jest o tym, co dzieje się, gdy organizacja ma już ustrój, kapitał ma bramę, a Polska ma miejsce przy stole — czyli o zdolności wykonawczej: czy da się tu przeprowadzić pilotaż, zatwierdzić badanie, wyprodukować wyrób, wdrożyć system w terminie i to udokumentować.

Gdzie zdolność wykonawcza już jest budowana

Skoro ten odcinek dotyczy zdolności wykonawczej, trzeba pokazać, gdzie w polskim ekosystemie zdrowia jest ona budowana w sposób zdyscyplinowany, a nie przypadkowy. Czynię to z pełną jawnością konfliktu ról: opisane niżej elementy prowadzi Fundacja Healthcare Poland, którą współzarządzam. Dlatego opisuję je wyłącznie w stanie, jaki Fundacja sama publikuje, wraz z tym, czego jeszcze nie ma.¹⁵

Living Lab Healthcare: odpowiedź na projekty bez końca

Centrum Innowacji Fundacji Healthcare Poland prowadzi Living Lab Healthcare — walidację i pilotaże rozwiązań MedTech i AI w realnym środowisku klinicznym, z oceną operacyjną i społeczną, we współpracy z Polish Air Force Academy – Dęblin (LAW, Lotnicza Akademia Wojskowa) w obszarze zastosowań podwójnego przeznaczenia.¹⁵ Różnicę między żywym laboratorium a piaskownicą regulacyjną opisywałem w odcinku Manchester testuje pacjentów. Warszawa czeka na przewodniczącego: piaskownica odpowiada na pytanie, czy rozwiązanie jest zgodne z prawem; Living Lab — czy działa z tym personelem, na tym oddziale, dla tych pacjentów.

Najważniejsza jest jednak dyscyplina procesu, bo to ona odpowiada bezpośrednio na obawę prezeski ABM. Ścieżka ma zamknięty horyzont i jawne punkty decyzyjne: zgłoszenie, kwalifikacja (framework MedTechID — dwadzieścia pięć pytań o dojrzałość technologiczną, kliniczną, regulacyjną i rynkową — oraz poziom TRL), plan walidacji, test w Living Lab, raport dowodowy i decyzja o wdrożeniu lub skalowaniu. Wynikiem jest udokumentowany materiał: studium przypadku, ocena operacyjna i wskazanie ścieżki zgodności.¹⁵ Projekt, który nie przechodzi kwalifikacji albo walidacji, nie przechodzi dalej — i to jest cecha, nie wada.

Sandbox-as-a-Service: pewność regulacyjna na zamówienie

Drugim elementem jest Piaskownica Regulacyjna AI — kontrolowane środowisko, w którym rozwiązania AI i MedTech są testowane pod kątem zgodności z AI Act, MDR/IVDR i RODO, zanim trafią do szerokiego użycia klinicznego. Fundacja prowadzi ją we współpracy z GRAI przy Ministerstwie Cyfryzacji i łączy z Living Lab Healthcare. Komercyjną formą tej zdolności jest Sandbox-as-a-Service: walidacja i zgodność na zamówienie, w pełni dostosowywane do projektu. Według stanu publikowanego przez Fundację piaskownica operacyjna działa, a oferta jest gotowa.¹⁵ Znaczenie tej warstwy rośnie, bo — jak pisałem w odcinku AI Act w zdrowiu — test operacyjny bez testu regulacyjnego nie wystarcza, a pilotaż AI bez pewności prawnej nie ma dziś sensu dla żadnego poważnego inwestora.

Trzy kolejne elementy infrastruktury

Model CM-KLARA to zaprojektowany system realizacji innowacji, zawsze budowany na miarę konkretnego projektu: Validation Center (testy wyrobów i oprogramowania, badania kliniczne), Implementation & Commercialization Hub (regulacje, go-to-market, akceleracja) i R&D Center, każdorazowo konfigurowane do celu, skali i środowiska klinicznego przedsięwzięcia — w formule embedded, wewnątrz istniejącej placówki, a nie jako osobny, kosztowny byt.¹⁵ Centrum Jakości, Audytu i Certyfikacji jest naturalnym krokiem po walidacji: ocena zgodności i audyty w zakresie AI Act, NIS2 i RODO. Zapleczem pilotaży i referencji jest ponad dwieście pięćdziesiąt szpitali Polskiej Federacji Szpitali.¹⁵ Żaden z tych elementów nie jest tu opisywany jako gotowa odpowiedź na wszystko. Są fragmentami infrastruktury wykonawczej, które — złożone razem i z jedną twarzą — mogą odpowiedzieć na pytanie, na które Abu Zabi i Singapur odpowiadają już dziś: kto konkretnie mówi „przyjedźcie, przetestujcie to u nas” i bierze odpowiedzialność za wynik.

Tarcza dla obywateli

Tu wraca rama, która w tej serii towarzyszy każdej dźwigni systemowej. Status huba wdrożeniowego ma sens dla polskiego pacjenta tylko wtedy, gdy spełnia jednocześnie dwa warunki. Pierwszy: pieniądze i kompetencje, które przyciąga, muszą — zgodnie z zasadą sformułowaną przez prezeskę ABM — krążyć i wracać do systemu, a nie tylko przez niego przepływać w drodze do globalnego łańcucha wartości firmy zagranicznej. Drugi: zdolność wykonawcza demonstrowana wobec świata musi być tą samą zdolnością, która rozlicza się wobec własnych obywateli, a nie osobną, lepiej finansowaną wersją infrastruktury zarezerwowaną dla klientów zagranicznych.

Różnica między pacjentem, którego szpital zakończył wdrożenie dokumentacji elektronicznej w terminie, bo było ono częścią tej samej dyscypliny wykonawczej, którą chwalimy się przed inwestorami z Zatoki czy z Singapuru, a pacjentem, którego szpital nie zdążył, bo uwaga poszła w witrynę zewnętrzną — nie jest różnicą retoryczną. Dlatego w komercyjnym trybie walidacji obowiązuje zasada, że wynik nie zależy od tego, kto płaci, a Fundacja nie obiecuje wyników rynkowych — waliduje jakość, bezpieczeństwo i zgodność.¹⁵

Sekwencja naprawcza bez nowej ustawy

Jak w poprzednich odcinkach, sekwencja układa się w cztery kroki. Żaden nie wymaga nowej ustawy.

Hub, który publikuje tylko liczbę podpisanych memorandów, jest folderem. Hub, który publikuje, ile z nich zmieniło się w coś, co pacjent odczuł w swoim szpitalu, jest hubem.

Co Polska oferuje, a co bierze

Polska oferuje sieć badań klinicznych z udokumentowanym udziałem sponsorów zagranicznych, globalne centra kompetencyjne już ulokowane na jej terenie, szyny cyfrowe, na których można oprzeć pilotaż bez budowania infrastruktury od zera, oraz — co rzadziej się mówi — instytucję publiczną, która przyznaje się do niedoskonałości własnych instrumentów. Bierze zaś od świata coś, czego sama jeszcze nie zbudowała: rozpoznawalną markę, jeden głos zapraszający i — jeśli mechanizm zostanie skonstruowany uczciwie — dyscyplinę mierzenia wyników, jaką narzuca sobie każdy, kto publicznie zaprasza innych do oceny.

Abu Zabi powiedziało to siódmego maja. Singapur pokazał to dziewiątego kwietnia. Polska ma dziś wszystkie składniki tego zdania — i wciąż nie zdecydowała, kto ma prawo je wypowiedzieć, ani nie pokazała, jak zamknęła własny pilotaż z 31 sierpnia, zanim spróbuje przekonać kogokolwiek, by zaufał jej ze swoim.

Hub, który publikuje tylko liczbę memorandów, jest folderem. Hub, który publikuje, co z nich odczuł pacjent, jest hubem.

Michał P. Dybowski, „Zaproszenie, którego nikt jeszcze nie wysłał”

Przypisy i źródła