Brama ma dwa skrzydła. Poliversum, struktura parasolowa i fundusz jako mechanizm wejścia na jednolity rynek UE

Poliversum, struktura parasolowa i fundusz jako mechanizm wejścia na jednolity rynek UE. Brama ma dwa skrzydła: zaproszenie i kontrolę. Polska nie ma dziś ani jednego, ani drugiego złożonego w jedną ofertę — a wzorzec prawny, którego do tego potrzeba, obowiązuje w Unii od trzech lat.

Michał P. Dybowski — współzałożyciel i zarządzający Fundacją Healthcare Poland; architekt systemowy i twórca polityk zdrowotnych. Fundacja Healthcare Poland tworzy ekosystem zdrowia transgranicznego (m.in. CM-KLARA, Poliversum, Global Healthcare Systems Hub, Just Council, CyberC4HE).

Berlin, dziesiąty września: nie gest, lecz pomiar

Dziesiątego i jedenastego września, a więc w czwartek i piątek minionego tygodnia, w Berlinie ogłoszono rzecz, która w polskiej debacie publicznej przeszła niemal bez echa. Zjednoczone Emiraty Arabskie zapowiedziały inwestycje w Niemczech o wartości czterdziestu miliardów euro — w przemysł, zaawansowane technologie, sztuczną inteligencję, infrastrukturę cyfrową i energetykę. Częścią pakietu mają być centra danych o mocy sięgającej jednego gigawata, a dziesięć miliardów euro skierowano do samej Bawarii. Podczas wizyty prezydenta Muhammada ibn Zajida powołano Radę Inwestycyjną ZEA–Niemcy oraz dialog strategiczny oparty na dwunastopunktowym planie współpracy, a firmy niemieckie i emirackie podpisały dwadzieścia dziewięć porozumień o łącznej wartości przekraczającej dziewięć i trzy dziesiąte miliarda euro. Warto dodać kontekst, bo bez niego liczba wisi w próżni: Emiraty zainwestowały już wcześniej w Niemczech około trzydziestu czterech miliardów euro, a dwustronna wymiana handlowa poza sektorem naftowym wyniosła w 2025 roku piętnaście i pół miliarda dolarów¹. To nie było otwarcie relacji. To było jej domknięcie instytucjonalne.

Kanclerz Niemiec nazwał tę deklarację silnym gestem. Z polskiej perspektywy jest ona czymś innym — jest pomiarem. Pokazuje, gdzie w tej chwili przebiega granica między krajami, które mają zbudowany mechanizm przyjmowania kapitału z Zatoki Perskiej, a krajami, które go nie mają. Polska jest po tej drugiej stronie i warto powiedzieć to na początku, zanim padnie jakiekolwiek zdanie o możliwościach.

Skala zjawiska, w którym Polska nie uczestniczy, jest dobrze udokumentowana. Zgodnie z rocznym raportem Global SWF opublikowanym pierwszego stycznia 2026 roku, państwowe fundusze majątkowe ulokowały w ciągu roku sto osiemdziesiąt i trzy dziesiąte miliarda dolarów w trzystu dwudziestu czterech transakcjach, co oznaczało wzrost o trzydzieści pięć procent; wraz z publicznymi funduszami emerytalnymi łączna kwota sięgnęła dwustu siedemdziesięciu ośmiu miliardów dolarów w pięciuset sześćdziesięciu dwóch transakcjach. Siedem największych funduszy Zatoki — saudyjski PIF, emirackie Mubadala, ADIA, ADQ i ICD, kuwejcki KIA oraz katarski QIA — odpowiadało za sto dziewiętnaście miliardów dolarów, czyli czterdzieści trzy procent całości, przy wzroście o czterdzieści trzy procent rok do roku. Fundusze bliskowschodnie jako grupa zainwestowały sto dwadzieścia siedem miliardów dolarów, zwiększając nakłady o czterdzieści osiem procent, przy aktywach rzędu sześciu bilionów dolarów. Pierwsza połowa 2026 roku przyniosła rekord: fundusze z krajów Rady Współpracy Zatoki ulokowały pięćdziesiąt trzy i dziewięć dziesiątych miliarda dolarów w stu ośmiu transakcjach, przy czym mniej więcej połowa środków trafiła do Stanów Zjednoczonych, drugim kierunkiem były Chiny, a trzecim Wielka Brytania; dominowały technologie i sztuczna inteligencja².

Czego nie mierzymy, tym nie zarządzamy

Gdzie w tym zestawieniu jest Polska? Odpowiedź brzmi: nie ma jej nawet w kategoriach sprawozdawczych. Narodowy Bank Polski w opracowaniu o zagranicznych inwestycjach bezpośrednich za 2024 rok, opublikowanym we wrześniu 2025 roku, podaje zobowiązania z tytułu inwestycji bezpośrednich w wysokości tysiąca trzystu dziewięćdziesięciu dziewięciu i pół miliarda złotych oraz napływ netto pięćdziesięciu sześciu i pół miliarda złotych — a wśród krajów pochodzenia kapitału wymienia Holandię, Luksemburg, Niemcy i Francję. Żadnego państwa Zatoki, Izraela ani Turcji³. Polska Agencja Inwestycji i Handlu, podsumowując trzy kwartały 2025 roku — czterdzieści dwa projekty o wartości trzech i dwunastu setnych miliarda euro — wymienia inwestorów ze Stanów Zjednoczonych, Chin, Włoch, Finlandii, Hiszpanii, Francji, Szwecji i Austrii⁴. Znowu ani jednego kraju Zatoki.

To jest ustalenie, które w tej serii ma szczególną wagę, bo seria ta od pierwszego odcinka opiera się na prostej zasadzie: czego nie mierzymy, tym nie zarządzamy. Kategoria, która nie pojawia się w statystyce publicznej, to zwykle kategoria, która praktycznie nie istnieje. Nie ma ekspozycji PIF, Mubadali, ADIA, ADQ, MGX ani QIA w Polsce. Nie ma inwestycji tych podmiotów w polskim sektorze zdrowia ani w technologiach medycznych. Jedynym realnym aktywem emirackim pozostaje Masdar w energetyce odnawialnej. To, co jest, to memoranda: misja gospodarcza do Rijadu w dniach od siódmego do dziewiątego lutego 2026 roku z udziałem około siedemdziesięciu firm i rozmowami z PIF oraz saudyjskim funduszem rozwoju narodowego, zakończona dwoma porozumieniami o współpracy; Polsko-Katarskie Forum Inwestycyjne w Ad-Dausze dwudziestego czwartego listopada 2025 roku z memorandum między PAIH a Invest Qatar; otwarcie biura Izb Handlowych Dubaju w Warszawie w październiku 2025 roku⁵. Memoranda są potrzebne i nie należy ich lekceważyć. Nie są jednak kapitałem i nikt poważny nie powinien ich tak przedstawiać.

Przychodzą po technologię, bo bramy kapitałowej nie ma

Ciekawsze — i uczciwsze wobec faktów — jest to, że ruch w stronę Polski jednak istnieje, tylko przebiega innym kanałem niż inwestycyjny. Ósmego września 2026 roku, podczas Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach, polskie AMZ-Kutno i turecki ASELSAN podpisały porozumienie o rozszerzeniu współpracy przy systemach rozpoznania ARSUS, kontynuując kontrakt z listopada 2024 roku o wartości blisko szesnastu i sześciu dziesiątych miliona euro⁶. W marcu 2026 roku notowana na NASDAQ spółka podpisała niewiążący list intencyjny w sprawie przejęcia pięćdziesięciu jeden procent udziałów w polskiej firmie antydronowej Blackaxe Technologies — transakcja warunkowana badaniem due diligence i zgodami regulacyjnymi, o nieujawnionej wartości⁶. Partnerzy przychodzą zatem do Polski po technologię i po zdolności przemysłowe. Nie przychodzą przez bramę kapitałową, bo takiej bramy nie ma.

I tu trzeba zatrzymać się nad samym słowem. W polskiej debacie „brama” oznacza zwykle zaproszenie: konferencję, misję gospodarczą, folder w trzech językach. Tymczasem brama ma dwa skrzydła. Jednym jest zaproszenie, drugim kontrola — i nie da się mieć jednego bez drugiego, jeśli mówimy o sektorach, w których stawką jest infrastruktura krytyczna, dane medyczne i technologie podwójnego zastosowania. Rok 2026 był w Unii Europejskiej rokiem budowania tego drugiego skrzydła i warto wiedzieć, jak dokładnie zostało zbudowane, zanim zacznie się projektować pierwsze.

Drugie skrzydło: kontrola, która właśnie powstaje

Siedemnastego czerwca 2026 roku przyjęto rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1386 w sprawie monitorowania inwestycji zagranicznych w Unii, uchylające dotychczasowe rozporządzenie 2019/452. Opublikowano je dwudziestego szóstego czerwca, a stosowane będzie od siedemnastego stycznia 2028 roku, przy czym część przepisów o charakterze instytucjonalnym obowiązuje już od lipca 2026 roku. Nowe rozporządzenie idzie znacznie dalej niż poprzednie: nakłada na każde państwo członkowskie obowiązek objęcia uprzednim zezwoleniem inwestycji zagranicznych w podmioty, które rozwijają, produkują lub komercjalizują towary podwójnego zastosowania z załącznika I do rozporządzenia 2021/821, produkty obronne z wykazu dyrektywy 2009/43/WE, a także półprzewodniki, technologie kwantowe oraz sztuczną inteligencję wskazane w załączniku do samego rozporządzenia. Do tego dochodzi infrastruktura transportowa, energetyczna i cyfrowa oceniana pod kątem ryzyka, surowce strategiczne oraz infrastruktura rynku finansowego. Istotna nowość polega na objęciu zakresem także inwestycji dokonywanych przez unijne spółki zależne inwestorów spoza Unii — czyli na zamknięciu ścieżki, którą dotąd obchodzono krajowe reżimy kontrolne⁷.

I teraz punkt, którego w komentarzach prasowych właściwie się nie odnotowuje, a który dla sektora zdrowia jest kluczowy: zdrowie i biotechnologia nie weszły do obowiązkowego zakresu. Zdrowie publiczne oraz dostępność leków krytycznych pojawiają się w motywach rozporządzenia wyłącznie jako czynnik oceny ryzyka, a osobna klauzula przeglądowa zapowiada, że Komisja w perspektywie kilku lat oceni, czy wspólny minimalny zakres należy rozszerzyć — między innymi o inwestycje w podmioty wytwarzające leki krytyczne lub posiadające pozwolenia na ich dopuszczenie do obrotu⁷. Innymi słowy: dla sztucznej inteligencji i technologii podwójnego zastosowania europejska brama kontrolna jest właśnie budowana i ma twardą datę. Dla zdrowia — jeszcze nie.

Polski reżim kontrolny wygląda inaczej i pod jednym względem jest mocniejszy, niż się powszechnie sądzi. Ustawą z dziewiątego lipca 2025 roku uchylono przepisy wygaszające, przez co kontrola niektórych inwestycji przestała być rozwiązaniem tymczasowym z okresu pandemicznego i stała się stanem trwałym; od dwudziestego czwartego lipca 2025 roku organem właściwym nie jest już Prezes UOKiK, lecz minister właściwy do spraw gospodarki. Ochrona obejmuje nabywców spoza Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i OECD, a podmiotem chronionym jest przedsiębiorca z siedzibą w Polsce o przychodzie przekraczającym dziesięć milionów euro, prowadzący działalność w wyliczonych sektorach. Na tej liście znajdują się między innymi produkcja urządzeń, instrumentów i wyrobów medycznych, produkcja leków i wyrobów farmaceutycznych, wytwarzanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, oprogramowanie do obsługi szpitalnych systemów informacyjnych oraz laboratoryjnego systemu informacyjnego, usługi chmurowe i infrastruktura krytyczna. Progi wyznaczono na dwadzieścia i czterdzieści procent głosów albo udziału w zysku, a także na osiągnięcie pozycji dominującej. Sankcje są dotkliwe: czynność dokonana z naruszeniem obowiązku jest nieważna z mocy prawa, a grzywna sięga pięćdziesięciu milionów złotych i może zostać orzeczona łącznie z karą pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do pięciu lat⁸.

Zestawmy teraz dwa poprzednie akapity, bo dopiero razem pokazują, gdzie stoi pacjent. Unijny reżim od 2028 roku obejmie obowiązkową kontrolą sztuczną inteligencję i technologie podwójnego zastosowania, ale nie zdrowie. Polski reżim obejmuje producenta wyrobu medycznego i dostawcę szpitalnego oprogramowania, ale nie obejmuje samego podmiotu leczniczego — szpital czy przychodnia nie znajdują się na liście sektorów chronionych. Oznacza to, że państwo prześwietla dostawcę systemu informatycznego szpitala, lecz nie prześwietla szpitala. Odnotowanie tej asymetrii jest konieczne, bo to właśnie w tym miejscu rozstrzyga się, co znaczy „brama” dla ochrony zdrowia.

Pierwsze skrzydło: piaskownica bez przewodniczącego

Drugie skrzydło — zaproszenie — wymaga infrastruktury testowania, a tu Polska ma problem z zegarem. Artykuł 57 unijnego aktu o sztucznej inteligencji zobowiązał państwa członkowskie do uruchomienia co najmniej jednej krajowej piaskownicy regulacyjnej AI. Pierwotny termin — drugiego sierpnia 2026 roku — został jednak przesunięty rozporządzeniem (UE) 2026/1744, tak zwanym cyfrowym omnibusem dotyczącym sztucznej inteligencji, opublikowanym dwudziestego czwartego lipca 2026 roku i obowiązującym od dwudziestego siódmego lipca. Nowy termin to drugi sierpnia 2027 roku, a równolegle utworzono piaskownicę na poziomie unijnym, prowadzoną przez Urząd do spraw Sztucznej Inteligencji⁹. Ten sam pakiet przesunął stosowanie przepisów o systemach wysokiego ryzyka: dla systemów z załącznika III na drugiego grudnia 2027 roku, a dla systemów osadzonych w produktach fizycznych objętych sektorowym prawem unijnym z załącznika I — w tym znacznej części wyrobów medycznych z komponentem AI — na drugiego sierpnia 2028 roku¹⁰. Rok dodatkowego czasu należy czytać jako możliwość zbudowania czegoś porządnie, nie jako ulgę.

Jak wykorzystują ten czas inni? Według analizy think tanku Parlamentu Europejskiego, cytującej stan z sierpnia 2025 roku, spośród dwudziestu siedmiu państw członkowskich tylko jedno — Hiszpania — miało piaskownicę regulacyjną AI faktycznie działającą; pięć aktywnie ją wdrażało, cztery zadeklarowały zamiar, a szesnaście nie zakomunikowało żadnych planów¹¹. Hiszpańska piaskownica wystartowała z dwunastoma systemami wysokiego ryzyka. Pole jest więc rzadkie, a pozycja pierwszego, który zbuduje węzeł zdolny przyjąć podmiot spoza Unii, pozostaje realnie otwarta.

Polska w tym wyścigu dopiero ustawia instytucje. Ustawa o systemach sztucznej inteligencji została uchwalona przez Sejm trzeciego lipca 2026 roku, podpisana przez Prezydenta dwudziestego czwartego lipca i opublikowana trzy dni później w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1003; większość przepisów weszła w życie jedenastego sierpnia 2026 roku. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, która ma odpowiadać za polską piaskownicę, jest powoływana etapami: przewodniczący przez Sejm za zgodą Senatu w ciągu dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie, a więc do jedenastego października 2026 roku; pierwsze posiedzenie pełnego składu w ciągu trzech miesięcy, czyli do jedenastego listopada; przepisy o kontrolach i egzekwowaniu zaczynają obowiązywać dwudziestego ósmego października¹². W dniu, w którym powstaje ten tekst, przewodniczącego nie ma. Sejm musiał najpierw zmienić własny regulamin, żeby w ogóle uregulować tryb zgłaszania kandydatów; zgłoszenia przyjmowano do dziesiątego września, a wybór zapowiedziano na posiedzenie w dniach od piętnastego do osiemnastego września, po czym potrzebna będzie jeszcze zgoda Senatu¹². Warto też odnotować, że Polska nie dotrzymała wcześniejszego, sierpniowego terminu z 2025 roku na wyznaczenie organu nadzoru rynku¹².

Piszę o tym bez tonu oskarżycielskiego, bo ton oskarżycielski niczego tu nie wyjaśnia. Piszę o tym, ponieważ decyzje kapitałowe zapadają w kalendarzu, a nie w intencjach.

Jest natomiast w Polsce mechanizm, który już działa i który można nazwać z pełną odpowiedzialnością, bo jest udokumentowany publicznie. To Sandbox Plus — projekt pilotażowy Ministerstwa Rozwoju i Technologii, opisany w raporcie o pilotażowej i docelowej horyzontalnej piaskownicy regulacyjnej, ze stanem prawnym na dwudziesty ósmy lipca 2026 roku. Obejmuje technologie podwójnego zastosowania i logistykę autonomiczną, przewiduje dwie ścieżki dla różnych poziomów gotowości technologicznej oraz mechanizm nazwany bramą militaryzacji, a oferty szacunkowe na wybór operatora fazy operacyjnej zbierano do siódmego września 2026 roku¹³. Trzeba przy tym postawić wyraźną linię demarkacyjną, bo jej brak jest źródłem realnych nieporozumień: Sandbox Plus jest horyzontalną piaskownicą dual-use prowadzoną przez resort rozwoju, a nie krajową piaskownicą AI z artykułu 57, która przypadnie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Utożsamianie ich byłoby błędem merytorycznym, a dla inwestora — błędem kosztownym, bo na pytanie „gdzie mam przetestować rozwiązanie” odpowiedź brzmi inaczej w zależności od tego, co jest testowane.

Wzorzec bramy, który już obowiązuje

Najciekawsze ustalenie tego tekstu dotyczy prawa, które już obowiązuje. Otóż wzorzec prawny bramy istnieje w Unii od trzech lat i nikt w Polsce go dotąd nie wykorzystał. Europejska piaskownica blockchain, prowadzona przez Komisję Europejską od 2023 roku i przyjmująca dwadzieścia przypadków rocznie, obsługiwana przez konsorcjum pod przewodnictwem kancelarii Bird & Bird, odpowiada w swoich materiałach na pytanie, które jest sednem całej sprawy: czy może z niej skorzystać podmiot spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Odpowiedź brzmi, że wnioskodawcy z EOG mogą działać w konsorcjum z podmiotami spoza EOG, pod warunkiem że projekt będący beneficjentem piaskownicy jest prowadzony pod kierownictwem spółki z siedzibą w EOG¹⁴. Udział jest bezpłatny, wymagany jest zwalidowany dowód koncepcji, a podmiot z EOG musi istnieć co najmniej pół roku.

To jedno zdanie zawiera architekturę bramy. Podmiot spoza Unii nie wchodzi sam — wchodzi w konsorcjum prowadzone przez podmiot z siedzibą w Europejskim Obszarze Gospodarczym, który bierze na siebie odpowiedzialność. Drugą połowę mechanizmu dopisuje artykuł 57 aktu o sztucznej inteligencji, przewidując, że piaskownica może zostać utworzona wspólnie z właściwymi organami innych państw członkowskich, a państwo może wypełnić swój obowiązek, uczestnicząc w piaskownicy prowadzonej przez inne państwo¹⁴. Unia zapisała więc już, w jaki sposób podmiot z kraju trzeciego może być testowany wewnątrz jednolitego rynku pod nadzorem, i w jaki sposób państwa mogą dzielić strukturę nadzorującą. Nikt tych dwóch przepisów nie złożył dotąd w jedną ofertę adresowaną do inwestora z Rijadu, Abu Zabi, Ankary czy Tel Awiwu.

Cennik czasu regulacyjnego

Pozostaje pytanie, ile taki mechanizm jest właściwie wart — i tutaj kończy się miejsce na ogólniki, bo branża policzyła to dokładnie. Z badania MedTech Europe, przeprowadzonego wiosną 2024 roku wśród siedemdziesięciu trzech producentów wyrobów do diagnostyki in vitro i stu trzydziestu ośmiu producentów wyrobów medycznych, opublikowanego na początku 2025 roku, wynika, że średni czas oceny systemu zarządzania jakością dla wyrobów medycznych wynosi dziewiętnaście i pół miesiąca, a oceny dokumentacji technicznej — dwadzieścia jeden i osiem dziesiątych miesiąca; dla wyrobów do diagnostyki in vitro obie oceny zajmują po około osiemnaście miesięcy. Ponad połowa czasu oceny zgodności przypada przy tym poza fazą merytorycznego przeglądu, czyli na etapy poprzedzające analizę i na wydanie certyfikatu. Koszty certyfikacji i utrzymania wzrosły w stosunku do poprzednich dyrektyw nawet o sto procent lub więcej. W strukturze kosztów pierwszego roku dziewięćdziesiąt procent stanowią koszty osobowe, siedem procent opłaty jednostki notyfikowanej, a trzy procent roczne utrzymanie wyrobu. Recertyfikacja systemu jakości kosztuje o pięćdziesiąt pięć procent więcej niż ocena pierwotna, a ponowna ocena dokumentacji technicznej — o dziewięćdziesiąt cztery procent więcej¹⁶.

Skutki rynkowe są dokładnie takie, jakich należałoby się spodziewać. Odsetek producentów wybierających Unię Europejską jako pierwszą geografię wprowadzenia wyrobu spadł o trzydzieści trzy procent wśród dużych producentów wyrobów medycznych i o dziewiętnaście procent wśród małych i średnich, a wśród dużych producentów diagnostyki in vitro — o czterdzieści procent. Do tego osiemdziesiąt sześć procent dużych i dziewięćdziesiąt jeden procent małych producentów zgłasza trudność ze znalezieniem specjalistów do spraw regulacyjnych¹⁶. Przeczytajmy te liczby tak, jak czyta je inwestor z Zatoki albo z Izraela: wejście na rynek unijny kosztuje mniej więcej dwa lata i sześciocyfrowy rachunek roczny na wyrób, w rynku, który traci pierwszeństwo przy wprowadzaniu nowości, a kompetencja regulacyjna, bez której nie da się tego przejść, jest towarem deficytowym.

Kto już tę pozycję sprzedaje

Irlandia, z rekordem ogłoszonym dziewiątego września 2026 roku, a więc trzy dni przed powstaniem tego tekstu: trzysta dwadzieścia trzy inwestycje w 2025 roku, w tym siedemdziesiąt osiem nowych podmiotów, ponad piętnaście tysięcy zadeklarowanych miejsc pracy, baza ponad tysiąca ośmiuset operacji międzynarodowych, zatrudnienie u klientów agencji sięgające trzystu dwunastu tysięcy osób, czyli jedenastu procent zatrudnienia w kraju, oraz rekordowe dwa i pół miliarda euro na badania i rozwój w osiemdziesięciu projektach. Ponad połowa nowych inwestycji pochodziła spoza Ameryki Północnej. W samym sektorze technologii medycznych Irlandia skupia ponad trzysta firm zatrudniających około czterdziestu tysięcy osób, z eksportem przekraczającym trzynaście miliardów euro, co stanowi osiem procent całego irlandzkiego eksportu; działa tam czternaście z piętnastu największych światowych producentów wyrobów medycznych i pięćdziesiąt zakładów zatwierdzonych przez amerykańską FDA¹⁷. Holandia prowadzi dwadzieścia pięć biur zagranicznych — między innymi w Turcji i w Izraelu — oferując bezpłatne wsparcie obejmujące prawo, podatki, prawo pracy i procedury zezwoleń¹⁷.

Warto też zobaczyć, jak bramę buduje się z drugiej strony, bo Zatoka robi to od lat i z widocznym skutkiem. Abu Dhabi Global Market zamknął 2025 rok liczbą dwunastu tysięcy sześciuset siedemdziesięciu jeden aktywnych licencji, co oznaczało wzrost o trzydzieści procent, przy trzech tysiącach czterystu dziewięćdziesięciu pięciu podmiotach operacyjnych, wzroście zatrudnienia o pięćdziesiąt jeden procent do ponad czterdziestu czterech tysięcy osób i wzroście aktywów pod zarządzaniem o trzydzieści sześć procent; tamtejszy regulator wydał sto dwadzieścia wstępnych zgód, o trzydzieści dwa procent więcej niż rok wcześniej. We wrześniu 2026 roku ośrodek zbliżał się do czternastu tysięcy aktywnych licencji przy wzroście aktywów o pięćdziesiąt cztery procent. Jego piaskownica regulacyjna działa w naborach kohortowych, z indywidualnie ustalanym zestawem wymogów i testami trwającymi do dwóch lat — przy czym jest to instrument rynku finansowego, nie zdrowia ani sztucznej inteligencji¹⁸. Arabia Saudyjska prowadzi z kolei program regionalnych centrali: w lutym 2025 roku mówiono o blisko sześciuset firmach, które ulokowały w Królestwie swoją centralę regionalną, przy wzroście liczby licencji inwestycyjnych z czterech tysięcy do czterdziestu tysięcy¹⁸.

W Europie natomiast są już państwa, które podpisały to, o czym Polska rozmawia. Serbia zawarła z Emiratami kompleksową umowę o partnerstwie gospodarczym — podpisaną piątego października 2024 roku i obowiązującą od pierwszego czerwca 2025 roku, pierwszą tego typu umowę Emiratów z krajem spoza Światowej Organizacji Handlu — obejmującą natychmiastowe zniesienie ceł dla ponad dziewięćdziesięciu pięciu procent wzajemnego importu. Emirackie ministerstwo opisało ją wprost jako pomost łączący Emiraty z regionami Bałkanów i Europy Wschodniej o wysokim potencjale¹⁹. Grecja ma z Emiratami kompleksowe partnerstwo strategiczne od listopada 2020 roku oraz wspólny fundusz inwestycyjny o wartości czterech miliardów euro ogłoszony w 2022 roku; w maju 2025 roku do Aten przyjechała delegacja z udziałem ADNOC, Masdaru, ADQ, Mubadali, EDGE, MGX — i PureHealth¹⁹. Na tej ostatniej nazwie warto się zatrzymać, bo to operator ochrony zdrowia. Wątek zdrowotny w kapitale Zatoki nie jest hipotezą. On po prostu nie dojechał jeszcze do Warszawy.

Poliversum: kto bierze odpowiedzialność

W tym miejscu — i dopiero w tym — ma sens mówienie o Fundacji Poliversum. Nie jako o kolejnym parasolu dla samej idei parasola, lecz jako o podmiocie, który może być tym „liderem z siedzibą w EOG”, którego wymaga formuła europejskiej piaskownicy, i tą stroną, której szuka reżim kontrolny, kiedy pyta, kto właściwie odpowiada za podmiot wchodzący na rynek. Forma prawna nie jest tu szczegółem technicznym, tylko częścią przekazu. Poliversum działa jako IVZW — międzynarodowe stowarzyszenie non-profit prawa belgijskiego, w praktyce prawnej znane również jako AISBL. Taki podmiot nie powstaje aktem prywatnym: wymaga aktu notarialnego i uznania w drodze dekretu królewskiego, a mimo formy niezarobkowej jest traktowany w prawie gospodarczym jak przedsiębiorstwo — podlega rejestracji w belgijskim rejestrze przedsiębiorców, prowadzi księgowość i składa sprawozdania roczne, przy czym obowiązki rosną wraz z wielkością organizacji, aż po powołanie biegłego rewidenta i składanie sprawozdań do Banku Narodowego Belgii. Obowiązuje przy tym twarda zasada niedystrybucji: organizacja nie może przysparzać bezpośrednich ani pośrednich korzyści majątkowych założycielom, członkom czy dyrektorom poza realizacją bezinteresownego celu zapisanego w statucie²⁰.

To ma znaczenie praktyczne, nie ozdobne. Struktura, która ma ręczyć za zgodność innych, sama musi podlegać reżimowi przejrzystości — i lepiej, żeby był to reżim obcej, dobrze udokumentowanej jurysdykcji niż konstrukcja zaprojektowana pod jedną transakcję. Na tej podstawie opiera się mechanizm złożony z trzech elementów, których wartość polega na tym, że występują razem. Pierwszy to zgodność regulacyjna jako gotowy produkt, obejmująca akt o sztucznej inteligencji, dyrektywę NIS2, a tam, gdzie ma to zastosowanie, również MDR i IVDR. Drugi to dostęp operacyjny — możliwość przeprowadzenia rzeczywistego pilotażu w sieci polskich szpitali; dokładną skalę tej sieci należy potwierdzać aktualną liczbą przed każdym materiałem inwestorskim, więc świadomie jej tutaj nie podaję. Trzeci to zakotwiczenie instytucjonalne: robocze powiązania z Ministerstwem Cyfryzacji, w tym udział w warsztatach Sandbox Plus III prowadzonych wspólnie z resortem rozwoju wraz z analizami prawa własności intelektualnej i prawa koncesyjnego, a także relacje z ESA BIC i Bankiem Gospodarstwa Krajowego. Sekwencja jest równie ważna jak elementy: najpierw kwalifikacja inwestora i projektu, potem pilotaż w warunkach kontrolowanych, potem pełna zgodność, dopiero na końcu skalowanie.

Ostrzeżenie należy przytoczyć, bo jest drugą, równie ważną stroną tej sprawy. Niemiecki Instytut Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa w opracowaniu o funduszach majątkowych i polityce zagranicznej z 2026 roku pisze, że powiązania instytucjonalne i personalne pozwalają rządom Arabii Saudyjskiej, Kataru i Emiratów rozmieszczać swoje fundusze strategicznie, co znacząco poszerza ich twardą, miękką i ostrą siłę wpływu. Autorzy nie odradzają Europie przyjmowania tego kapitału — przeciwnie, zauważają, że Europejski Obszar Gospodarczy jest dla funduszy Zatoki szczególnie atrakcyjny właśnie ze względu na swoją wielkość i stabilność. Zastrzegają natomiast wyraźnie, że nie wolno przeoczyć ryzyka: dostępu podmiotów trzecich do infrastruktury krytycznej, wycieku wrażliwych technologii wojskowych i bezpieczeństwa oraz wpływu politycznego wywieranego kanałami inwestycyjnymi²¹.

Tarcza dla obywateli: gdzie stoi pacjent

Tu wraca Tarcza dla obywateli — rama, która w tej serii towarzyszy każdemu tematowi dźwigni systemowej i która w tym odcinku daje się sprowadzić do jednego, bardzo konkretnego zdania. Dwie luki w prześwietlaniu inwestycji spotykają się dokładnie tam, gdzie stoi pacjent. Reżim unijny obejmie od 2028 roku sztuczną inteligencję i technologie podwójnego zastosowania, ale nie zdrowie. Reżim polski obejmuje producenta wyrobu i dostawcę szpitalnego oprogramowania, ale nie obejmuje szpitala. Szpital może więc pozyskać partnera, którego nikt na poziomie państwowym nie sprawdził, i będzie to całkowicie legalne. Nie jest to argument za mnożeniem zakazów. Jest to argument za tym, że tam, gdzie nie sięga kontrola państwa, dobrowolna i audytowalna warstwa wstępnej kwalifikacji jest warta więcej niż nic — a najwięcej warta jest dla dyrektora szpitala, który nie ma ani czasu, ani aparatu, żeby samodzielnie prześwietlić zagranicznego inwestora. Różnica między pacjentem, którego dane i urządzenia funkcjonują w audytowanym łańcuchu odpowiedzialności, a pacjentem, którego szpital podpisał dobrą z pozoru umowę z partnerem nikomu nieznanym, nie jest różnicą retoryczną.

Jest w tej sprawie także warstwa, która należy do etyki odpowiedzialności, nie do ekonomii. Nie ma tu winnego i nie warto go szukać. Nikt w Polsce nie podjął decyzji, żeby kapitał z Zatoki omijał polskie zdrowie. Sejm porządkuje własny regulamin, bo bez tego nie może legalnie wybrać przewodniczącego komisji. Komisja Europejska wyznaczyła rok 2028, bo uzgodnienie dwudziestu siedmiu reżimów kontrolnych tyle trwa. Resort rozwoju prowadzi Sandbox Plus w ścieżce dual-use, bo taki ma mandat. Narodowy Bank Polski nie raportuje kategorii, która nie ma masy. Każdy z tych podmiotów działa poprawnie w granicach swojego mandatu, a efektem jest sytuacja, w której trzy zegary chodzą niezsynchronizowane. Uczciwość każe przy tym dodać, czego nie wiem: nie wiem, czy brama zadziała, bo nikt w Polsce jeszcze żadnej nie zbudował. Wiem natomiast, czego brakuje i ile to kosztuje w miesiącach oraz w euro.

Sekwencja naprawcza i bilans wymiany

Sekwencja naprawcza układa się w cztery kroki, z których żaden nie wymaga nowej ustawy.

Zostaje pytanie, co Polska w tej wymianie oferuje, a co z niej bierze — bo brama działa w obie strony albo nie działa wcale.

To nie jest wymiana, w której jedna strona prosi, a druga daje. To wymiana, w której obie strony mają policzalny interes — pod warunkiem że ktoś zbuduje miejsce, w którym da się ją przeprowadzić pod nadzorem.

Okno ma daty, nie ma nieskończoności: przewodniczący komisji w październiku, pełny skład w listopadzie, obowiązek piaskownicy w sierpniu 2027 roku, unijny screening w styczniu 2028 roku. Nadzieja w tej serii nigdy nie oznaczała optymizmu bez pokrycia — oznaczała wskazanie drogi, którą da się faktycznie przejść. Ta droga ma dziś nazwę, formę prawną i harmonogram. Brakuje jej decyzji, żeby zacząć budować bramę, zanim ktoś inny skończy swoją. W Berlinie skończono fragment swojej w miniony czwartek.